Perspectief versus abstract

Waarom vind je een schilderij mooi? Vind je een schilderij mooi als het lijkt? Geniet je van de kleuren, vormen of de penseelstreken? Hoe realistisch wil je het hebben?
Dat vroeg ik me af toen me de geschiedenis van het perspectief werd verteld. Een wiskundige berekende hoe het perspectief werkte en Brunelesschi experimenteerde ermee bij de Doopkapel in Florence. Andere manieren van perspectief daargelaten, verspreidde het schilderen van perspectief zich als een olievlek. Het werd gebruikt om diepte te suggereren en voor het schilderen van verhalen van heiligen: voor iedere scène een plaatje geschilderd in een aparte ruimte.
In Pisa zag ik het leven van Catharina van Siena op zo'n manier weergegeven in het prachtige museum daar. En ik kijk altijd vol bewondering naar plafonds met duizelingwekkend hoge luchten of benen die eruit lijken te bungelen. Michelangelo was er goed in dat zie je in de Sixtijnse Kapel. Verbazingwekkend toch: tot dan toe was hij beeldhouwer en kreeg toen de opdracht om te schilderen en fresco's te maken.
De schilders vervolmaakten in de Barok de techniek. Ze schilderden geopende deuren die er niet waren en deden gebouwen groter lijken. En de beelden werden een en al beweging. Rome wemelt van het maniërisme en barok, bijvoorbeeld in de Villa Borghese.   Trompe l'euil zegt het ook, gezichtsbedrog. Een imaginaire koepel in de St. Ignazio; zuilen die bedrieglijk echt zijn of grisailles die op pleisterwerk lijken. Tegenwoordig zie je op Facebook streetartists die gapende gaten in een plein schilderen. Ze gaan verder in de lijn van Dali's smeltende klokken. Escher maakte oneindige trappen en vogels die in vissen overgingen. Je ziet het bij de realisten waar je een perzik vast lijkt te kunnen pakken die twee dimensionaal is.
Er ontstond weerstand tegen de perfecte technische beheersing in de Barok. Je werd misleid!
Een van de reacties leidde tot abstracte kunst. Een nieuwe vorm van puurheid. Een schilderij is een plat vlak, verf is verf, je ziet de penseelstreken, je voelt de intensiteit van de kleur. Met een schilderij geef je niet een beeld neer, maar laat je emotie zien of de schoonheid van vorm en kleur.
Ik moet daarom vaak glimlachen als mensen zeggen dat ze houden van schilderijen waarop ze kunnen zien wat het voorstelt. Dat doen die schilderijen nu juist niet.

Marmer!

Lopend over het Piazza dei Miracoli moet ik aan het wit van Mondriaan denken. We zijn in Pisa natuurlijk. Een echt plein der wonderen. Dom, doopkapel, Camposanto en de toren natuurlijk. Beautiful as ever.

Nu staat de koepel van de Dom in de steigers. Het mozaïek was daarom niet te zien.

Eigenlijk mooier dan de vorige keer dat ik hier was. Toen werd de toren ondersteund met steigers en beugels en stonden er rijen kraampjes. We kochten er Pokemon shirts voor de kinderen. Nu heeft de toren geen externe steun meer en zijn de kramen verbannen.
De hoeveelheid marmer overweldigt me op dit middeleeuwse plein. Misschien valt het nog meer op zonder kramen. Gigantische platen marmer. En toch heel elegant.
We gaan er 's ochtendsvroeg naartoe en aan het eind van de middag weer. Wat maakt het zo mooi? Het gras draagt zeker bij. Er ligt een beeld in, een gevallen engel. En het strijklicht als de zon weer gaat schijnen na een plensbui. We scholen ervoor in het Camposanto tussen de Romeinse beelden en sarcofagen.

Het Camposanto , waarvan wordt beweerd dat in het midden grond van Golgotha ligt.

Het marmer in Pisa komt uit Carrara, uit de buurt. Deze schier onuitputtelijke groeve heeft vele beelden opgeleverd.
Prachtig materiaal. Michelangelo haalde het beeld eruit wat er in verborgen was. Hij bevrijdde het.

De Griekse beelden waren helemaal niet wit. Ze waren bont beschilderd en de ogen waren ingelegd. Toen ik dat voor het eerst hoorde, was ik geschokt. De Griekse steden had ik altijd voor me gezien als sereen en statig. Ineens bleken ze schreeuwerig geweest te zijn. Zo ongeveer zoals ik me Las Vegas voorstel. Ik voelde me betrapt.

Het was ook bevrijdend. Het riep me op om mijn eigen smaak te ontwikkelen. Er gebeurde wat kunst ook vaak doet. Je op het verkeerde been zetten..
Een schilderij van een pijp. Ceci n'est pas une pipe zet Magritte erop.
Tja, wat is mooi? De gulden snede, dat is mooi. In de zin van harmonieus. De schilderingen van Raphael zijn mooi. Prachtige mensen, zachte uitdrukkingen. Kunst die laat zien hoe mooi de wereld is, je met het leven verzoent. De Piëta, waar je naar kijkt en je eigen verdriet laat voelen en doorleven is mooi. Je voelt je minder alleen en getroost.

Mooi is ook een hand om een been. Bernini, te zien in de Villa Borghese in Rome. Het is hard marmer en ziet eruit als zachte warme huid.

Mooi is ook wakker geschud worden. Is het geen pijp? Misschien heb ik niet goed gekeken? Of.. Het ontregelt je. Wat dat is, zal voor iedereen anders zijn. Voor de een is het het zwarte vierkant van Malevitch. Dat werd ten toon gesteld als een icoon, in de hoek van de kamer. Wat werd er mee gezegd over godsdienst? Was het de ultieme stap? Na het zwarte vierkant is er niets meer? Misschien. Ik vind het heel bijzonder dat Malevitch erna figuratief ging schilderen. Dus het zwarte vierkant was niet het eindstadium.
Maakt dat het zwarte vierkant mooi? Zoals je monochromen mooi kunt vinden. Of Newman's Who's afraid of red, Yellow and blue, werk waar ik zelf energie van krijg, maar dat zo veel agressie op kan roepen dat iemand het met een mes kapot sneed.

Ik hou vooral van werk dat de overgang is van de ene fase naar de andere. Bart van der Leck met zijn primaire kleuren, waar je toch een figuur in ziet. Een strandbeest van Theo Jansen dat in beweging komt.
De kunst waar de eerste stap in het onbekende werd gezet. Je weet niet waar het naar toe gaat. Iets weglaten terwijl je wel weet dat het beter "lijkt" als je nog een lijn toevoegt.
Het ontroert me. De mens die de onweerstaanbare drang heeft om het onbekende in te gaan. Ik zie dan weer mijn zoon die zijn eerste fruithapje eet. Het mooiste dat ik ooit gezien heb. Ik ben zelf niet zo'n waaghals. Als ik Van der Leck zie voel ik een aanmoediging: doe het maar!